???? ایران، سیل و دوره احتضار نظام حکمرانی

 

???? سجاد فتاحی - جامعه‌شناس

✅ رصد واکنش‌های اجتماعی صورت گرفته به سیلاب‌های اخیر در نقاط مختلف کشور که بسیاری از هموطنان‌مان را با دشواری های فراوانی روبرو نموده و امیدوارم هرچه سریعتر با کمترین خسارت به پایان برسد، نشان‌دهنده برجسته شدن بیش از پیش خطری مهم برای نظام حکمرانی در ایران است: خطر ورود به دوره احتضار.  

✅ نظام‌های حکمرانی نیز همانند سایر سیستم‌های موجود در جهان زمانی متولد می‌شوند، دوره‌ای زندگی می‌کنند و سرانجام زمانی می‌میرند. این نظام‌ها نیز پیش از مرگ به مانند آدمیان و سایر جانداران دوره‌ای دارند که می‌توان آن را دوره احتضار نامید؛ دوره‌ای که در آن انرژی نظام نه آنقدر زیاد است که برپا بایستد و نه آنقدر کم که چشم از جهان فروبسته و بمیرد. نظام‌های حکمرانی باید مراقب باشند تا به این مرحله نرسند چرا که اگر رسیدند دیگر کاری برای حفظ‌شان نمی‌توان کرد و ترغیب مردم به امیدوار بودن به آنها بیهوده است و حتی سرمایه سوز.

✅ یکی از مهمترین انرژی‌های حیاتی در نظام‌‌های حکمرانی نوین سرمایه اجتماعی آنهاست؛ که شاید بتوان مهمترین نمود و شاخص آن را میزان اعتماد به آن نظام از سوی آدمیانی دانست که ذیل آن مشغول زندگی و فعالیت‌اند؛ اعتماد به توانایی نظام برای حل مشکلات جامعه؛ اعتماد به توانایی نظام برای حفاظت از جامعه در برابر رخدادهای ناگهانی طبیعی و غیر طبیعی؛ اعتماد به توانایی نظام برای رقم زدن آینده‌ای بهتر برای جامعه و در یک کلام اعتماد به توانایی نظام برای حفظ پایداری جامعه در ابعاد گوناگون.

✅ به هر اندازه که سرمایه اجتماعی یک سیستم حکمرانی و اعتماد به آن کاهش یابد، آن نظام به دوره احتضار نزدیک تر شده و باید هزینه‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بیشتری را برای ماندگاری خود پرداخت کند. سرمایه اجتماعی یک نظام اگر از مقداری کمتر شد دیگر نه تنها اشتباهات آن برجسته‌تر از آنی می‌شود که در واقعیت است، بلکه خدمات آن نیز با دیده تردید نگریسته شده و حتی در برخی موارد بسان خیانت دیده و تفسیر می‌شود. اینجاست که سیاست مدارانی که نقش های بلند پایه را در نظام بر عهده دارند با دیدن قدرناشناسی مردم در برابر خدماتشان متحیر می شوند؛ نقل است که آخرین پادشاه ایران به هنگامی که مردم در خیابان بر علیه او شعار می دادند سرگشته بود که چرا در برابر خدماتش مردم اینچنین ناسپاسی می کنند؛ چرا که ظاهراً نمی دانست که در دوره احتضار نظام خدمت با خیانت در نزد مردم یکی می شود. 

✅ ارزیابی و رصد اولیه واکنش‌های اجتماعی به سیلاب‌های اخیر در کشور نشانه‌هایی قابل توجه از خطر ورود نظام حکمرانی به دوره احتضار را برجسته می‌کنند؛ دوره‌ای که در آن سرمایه اجتماعی نظام حکمرانی به حداقل مقدار ممکن کاهش خواهد یافت.این سیلاب‌ها اگر به درستی مدیریت نشوند گویا قرار است تتمه سرمایه اجتماعی نظام حکمرانی را نیز با خود برده و این نظام را در آستانه ورود به دوره احتضار قرار دهند.

✅ ناگفته پیداست که رسیدن به چنین وضعیتی نتیجه سال‌ها کوتاهی در اصلاح نواقص نظام حکمرانی در حوزه‌های گوناگون است؛ نواقصی که مجال مسندنشینی برخی مدیران و اخذ تصمیماتی را از سوی آنها داده است که یکی از آنها بر مسیل جاده ساخته، یکی جریان خروج سیلاب‌های شهری را مسدود کرده، یکی جنگل‌ها و مراتع کاهش دهنده سیلاب‌ها را از بین برده، یکی در بستر و در حریم رودخانه‌ها ساخت و ساز کرده، یکی باغستان قزوین را که یکی از هوشمندانه‌ترین ابداعات بشر برای مدیریت سیل و تبدیل کردن آن از تهدید به فرصت است در معرض خطر نابودی قرار داده، یکی ستاد بحرانی را پدید آورده که خود در بحران است و هزاران تصمیم دیگر که در نتیجه آنها اثرات مخرب وقوع سیلاب‌ها صد چندان شده و سبب می‌شود که بخش قابل توجهی از سرمایه اجتماعی نظام حکمرانی با یک سیلاب از بین برود؛ نظام حکمرانی اگر اندوخته مناسبی از سرمایه اجتماعی داشته باشد، قصورهای موردیش نیز در برابر رخدادهای طبیعی از سوی مردم با دیده اغماض دیده می‌شود اما اگر کف گیر سرمایه اجتماعی به ته دیگ خورده باشد خدمت هایش نیز موضوع نقدها و طنزهای اجتماعی می‌شود؛ و گویا ما در چنین وضعیتی هستیم.


 

 

منبع : مدیریت استراتژیک |???? ایران، سیل و دوره احتضار نظام حکمرانی!
برچسب ها : نظام ,حکمرانی ,اجتماعی ,سرمایه ,دوره ,احتضار ,سرمایه اجتماعی ,دوره احتضار ,نظام حکمرانی ,توانایی نظام ,نظام برای